SG-21 (PL)

Szybowce SG Szczepana Grzeszczyka

Mgr inż. ANDRZEJ GLASS

Inicjator rozwoju naszego szybownictwa w 1928 r., znany pilot szybowcowy i samolotowy oraz inżynier lotniczy (późniejszy kierownik działu prób w locie w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa i kierownik działu prototypowego Państwowych Zakładów Lotniczych) był konstruktorem całej rodziny szybowców wyczynowych SG. Pierwszy z nich — SG-21 z 1931 r. i drugi — SG-28 wzięły udział w zawodach w Rhon w 1932 r. Najbardziej znany SG-3 z 1933 r. miał kilka wersji i był budowany seryjnie. Ostatnim jego szybowcem był SG-7 z 1937 r.

SG-21. Polskie szybownictwo, mimo szybkiego rozwoju w 1930 r. i 1931 r., nie dysponowało jednomiejscowym szybowcem wyczynowym. Lukę tę postarał się wypełnić inż. Szczepan Grzeszczyk rozpoczynając w lipcu 1931 r. projektowanie swej pierwszej konstrukcji, która otrzymała oznaczenie SG-21 Lwów. Liczba 21 wiązała się z przewidywaną doskonałością szybowca, a nazwa Lwów była wyrazem sympatii konstruktora do szybowników lwowskich, wraz z którymi spędził pionierski okres polskiego szybownictwa. Szybowiec był także oznaczany SG-1, lecz oznaczenie to nie było używane.

Prototyp SG-21 został zbudowany na zamówienie Ministerstwa Komunikacji na Okęciu w warsztatach Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej, gdzie w tym czasie razem były budowane szybowce Kocjana i samoloty RWD. Projektowanie i budowa prototypu trwały trzy miesiące. SG-21 był wolnonośnym górnopłatem drewnianej konstrukcji. Płat miał jednodźwigarowy, kryty sklejką do dźwigara. Profil IA-W100 o grubości 18% u nasady i 12% ,na końcu skrzydła. Kadłub o przekroju jajowatym, kryty sklejką. W dniu 16.X 1931 r. S. Grzeszczyk oblatał szybowiec na lotnisku Okęcie w Warszawie za samolotem PZL-5 pilotowanym przez inż. J. Drzewieckiego. Był to zarazem pierwszy w Polsce lot holowany za samolotem. W dniach 17—18.X 1931 r. S. Grzeszczyk wykonał na SG-21 przelot holowany za PZL-5 na trasie Warszawa – Lwów - Bezmiechowa o długości około 500 km. W trzy dni po oblocie 19.X 1931 r. S. Grzeszczyk ustalił na SG-21 pierwszy poważny polski rekord, utrzymując się w powietrzu przez 7 h 52 mm 42 s. Następnie w końcu 1931 r. powrócił do Warszawy przez Kraków i Katowice — holowany za samolotem RWD-4. W dniu 19.VI 1932 r. S. Grzeszczyk poważnie uszkodził szybowiec przy starcie w Bezmiechowej, lecz go wyremontowano. Do lipca 1932 r. szybowiec wylatał 60 h, w tym 2500 km w lotach holowanych, a prócz żaglowych lotów zboczowych wykonał lot na czole burzy i lot termiczny. Szybowiec początkowo na przedzie kadłuba nosił napis LWÓW, później zaś na usterzeniu pionowym miał napis SG-21 Lwów. W dniach 17—31.VII 1932 r. B. Baranowski na Lwowie wziął udział w grupie treningowej (juniorów) w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w Rhon-Wasserkuppe w Niemczech. Szybowiec otrzymał numer konkursowy 60, który namalowano ,na sterze kierunku. B. Baranowski uzyskał pięć nagród, zajmując drugie miejsce w lotach wysokościowych i trzecie w lotach na długotrwałość. Ponadto wykonał pierwszy przelot termiczny na polskim szybowcu, pokonując odległość 17,3 km.

Szybowiec SG-21 początkowo kabinę miał przysłanianą dwuczęściowymi drzwiczkami na zawiasach. Przez otwór w takiej pokrywie wystawała głowa pilota. Zimą 1932/33 r. pokrywę tę usunięto i burty kabiny podwyższono obszywając krawędź wykroju kabiny miękkim wojłokiem. Następnie szybowiec otrzymał wiatrochron, a oznaczenie zmieniano na SG-21 bis. Otrzymał on numer rejestracyjny 019.

W dniach 15—26.II.1933 r. szybowiec został użyty wraz z ITS - II na pierwszym w Polsce kursie holu, .zorganizowanym w Warszawie na lotnisku mokotowskim. W czerwcu 1933 r. K. Kula wykonał na SG-21 bis lot trwający
6 h 15 min. M. Offierski l. IX 1934 r. pobił na SG-21 bis Lwów dwa rekordy Polski: wysokości — .osiągając 2236 m (przewyższenia 2100 m) i odległości — przelatując 210 km z Bezmiechowej do Łucka. Jesienią 1934 r. Lwów został rozbiły w Bezmiechowej i skasowany. Jako pierwszy polski szybowiec wyczynowy zapisał się wieloma zasługami dla rozwoju naszego szybownictwa i dał początek rodzinie szybowców wyczynowych SG.

Poniższy tekst zaczerpnąłem ze strony tragicznie zmarłego przyjaciela, Piotra Puchalskiego - zginął on śmiercią lotnika.

Piotr - mój imiennik był prawdziwą kopalnią wiedzy z której i ja często czerpałem. Piotr zdążył opracować na swojej stronie internetowej kilka polskich szybowców. By te opracowania nie znikły jak zniknie jego strona, postanowiłem je skopiować na swoje strony. Jestem pewien, że to by było i w Jego intencji oraz by jego praca nie poszła na marne...

SG-21 był pierwszym polskim szybowcem wyczynowym. Jego konstruktorem (tak jak i wszystkich szybowców z oznaczeniem SG) był Szczepan Grzeszczyk, często zwany ojcem polskiego szybownictwa. Prężnie rozwijające się na przełomie lat 20-tych i 30-tych polskie szybownictwo bardzo potrzebowało jednomiejscowej wyczynówki. Wychodząc właśnie tym potrzebom naprzeciw Szczepan Grzeszczyk rozpoczął na zamówienie Ministerstwa Komunikacji w lipcu 1931 r. projektowanie swej pierwszej konstrukcji, która otrzymała oznaczenie SG-21 Lwów. Początkowe oznaczenie SG-1 nie przyjeło się, i z czasem zostało zapomniane. Liczba 21 wiązała się z obliczeniową doskonałością szybowca, a nazwa "Lwów" była wyrazem sympatii konstruktora do miasta i lwowskiego środowiska lotniczego z którym spędził pionierski okres w lotnictwie. Prototyp szybowca powstał na Okęciu w warsztatach Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej w rekordowym czasie trzech miesięcy. Gotowy prototyp S. Grzeszczyk oblatał 16.X 1931 r. na lotnisku Okęcie za samolotem PZL-5 pilotowanym przez inż. J. Drzewieckiego. Był to zarazem pierwszy w Polsce lot holowany za samolotem. Już w dniach 17-18.X 1931 r. konstruktor wykonał na SG-21 przelot holowany za PZL-5 na trasie Warszawa - Lwów - Bezmiechowa. W trzy dni po oblocie, 19.X 1931 r. S. Grzeszczyk ustalił na SG-21 pierwszy rekord Polski, utrzymując się w powietrzu przez 7 h 52 mm 42 s.
W końcu 1931 r. Szybowiec zaprezentowany został w Krakowie i Katowicach i na holu za RWD-4 powrócił do Warszawy.Na wiosnę szybowiecpowrócił do Bezmiechowej, gdzie w dniu 19.VI 1932 r. S. Grzeszczyk poważnie uszkodził szybowiec przy starcie. Wyremontowany, do lipca 1932 r. szybowiec wylatał 60 h, w tym 2500 km w lotach holowanych, a prócz żaglowych lotów zboczowych wykonano na nim pierwsze loty na czole burzy i próby przelotów. Piewsza zagraniczna prezentacja szybowca miała miejsce dniach 17-31.VII.1932 r. kiedy B.Baranowski wziął na nim udział w grupie treningowej (juniorów) w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w Rhon-Wasserkuppe w Niemczech. uzyskał pięć nagród, zajmując drugie miejsce w lotach wysokościowych i trzecie w lotach na
długotrwałość. Ponadto wykonał pierwszy przelot termiczny na polskim szybowcu długosci 17,3 km. Szybowiec SG-21 początkowo kabinę miał przysłanianą dwuczęściowymi drzwiczkami na zawiasach przez otwór w których wystawała głowa pilota. Zimą 1932 na 1933 r. drzwiczki usunięto podwyższając jednocześnie burty kabiny, których obrzeże wykończono miękkim wojłokiem. Później kabinę wyposażono w wiatrochron, a oznaczenie zmieniano na SG-21 bis. Otrzymał on numer rejestracyjny 019. W dniach 15-26.II.1933 r.na szybowcach SG-21 oraz ITS - II przeszkolono grupę pilotów na pierwszym w Polsce kursie holu zorganizowanym w Warszawie na lotnisku mokotowskim. Na intensywnie użytkowanym szybowcu uzyskano szereg znakomitych wyników: w czerwcu 1933 r. K. Kula wykonał lot trwający 6 h 15 min, M. Offierski l. IX 1934 r. pobił na SG-21 bis dwa rekordy Polski: wysokości - 2236 m (przewyższenia 2100 m) i odległości - przelatując 210 km z
Bezmiechowej do Łucka. Jesienią 1934 r. "Lwów" został rozbiły w Bezmiechowej i skasowany. Jako pierwszy polski szybowiec wyczynowy dał początek rodzinie szybowców wyczynowych SG.
Poniżej prezentowane zdjęcia SG-21 "Lwów" nigdzie dotąd nie były publikowane,niedawno trafiły w moje ręce i stanowią jak sądzę bardzo cenną dokumentację jako że szybowiec użytkowano tylko przez trzy lata i bardzo niewiele jego zdjęć zachowało się do naszych czasów.

Opis techniczny:
Jednomiejscowy szybowiec wyczynowy o konstrukcji drewnianej w układzie wolnonosnego górnopłata.
Kadłub: półskorupowy, o przekroju owalnym zwężonym u dołu, złożony z 18 wręg i 3 podłużnic, kryty sklejką. Sterownica zawieszona na łożyskach kulkowych. Kabina z fotelem przystosowanym do spadochronu plecowego, Płoza przednia jesionowa amortyzowana dwoma krążkami gumowymi. Płoza tylna metalowa. W przedniej części kadłuba zaczep do holu i hak do startu z lin gumowych. Tablica wyposażona w zestaw podstawowych przyrządów pilotażowych.
Skrzydło: dwudzielne, o obrysie prostokątno-trapezowym, na bazie profilu IAW-100 w części prostokątnej grubosci 18,5% przechodzący w części trapezowej do grubosci 12%. Dźwigar główny skrzynkowy, z sosnowymi pasami i sklejkowymi ściankami. Główne żebra rozstawione co 36 cm , żebra noskowe co 18 cm. Jednoobwodowy keson kryty sklejką, w części zadźwigarowej pokrycie płócienne. Lotki wychylane różnicowo,kryte płótnem. Napęd lotek linkowy.
Usterzenie: wysokości dwudzielne, płytowe, konstrukcji drewnianej, jednodźwigarowe. Keson kryty sklejką, część zadźwigarowa o pokryciu płóciennym. Połówki steru nasuwane na rurę skretną napędu i blokowane dwoma śrubami. Usterzenie kierunku z niewielkom statecznikiem integralnym z kałubem krytym sklejką i sterem ze sklejkowym pokryciem kesonu odciążenia rogowego i krytą płótnem częścia zadźwigarową. Napedy sterów linkowe.
Malowanie: szyboiec w naturalnym kolorze drewna zabezpieczonym lakierem bezbarwnym. Pokrycia płócienne cellonowane. Znaki SP-019 w połowie belki kadłubowej. Początkowona przedniej części kadłuba pod kabiną namalowano stylizowany napis "Lwów", na sterze kierunku oznaczenie SG-28.Pózniej napis przeniesiono na ster kierunku. Także na sterze kierunku opisano wszystkie ustanowione rekordy. Przed startem w Rhon-Wasserkuppe na sterze naniesiono nr. konkursowy 60.

Dane techniczne i osiągi:

Rozpiętość: 16,41 m

Długość: 7,00 m

Wysokość: 1,80 m

Wydłuxenie: 15,3

Powierzchnia nośna: 17,55 m ²

Obciążenie powierzchni: 11,5 kg/m ²

Masa własna: 128 kg

Max masa w locie: 203 kg

Ciężar użyteczny: 75 kg

Doskonałość: 21 (V=55 km/h)

Minimalne opadanie: 0,7 m/s (53 km/h)

Prędkość min. : 49 km/h

Z DZIEJÓW POLSKIEJ TECHNIKI LOTNICZEJ

Szybowce SG Szczepana Grzeszczyka