SG-28 (PL)

Szybowce SG Szczepana Grzeszczyka

Mgr inż. ANDRZEJ GLASS

Inicjator rozwoju naszego szybownictwa w 1928 r., znany pilot szybowcowy i samolotowy oraz inżynier lotniczy (późniejszy kierownik działu prób w locie w Instytucie Badań Technicznych Lotnictwa i kierownik działu prototypowego Państwowych Zakładów Lotniczych) był konstruktorem całej rodziny szybowców wyczynowych SG. Pierwszy z nich — SG-21 z 1931 r. i drugi — SG-28 wzięły udział w zawodach w Rhon w 1932 r. Najbardziej znany SG-3 z 1933 r. miał kilka wersji i był budowany seryjnie. Ostatnim jego szybowcem był SG-7 z 1937 r.

SG-28. Drugi szybowiec konstrukcji inż. S. Grzeszczyka był rozwinięciem pierwszego, czyli SG-21. Otrzymał on oznaczenie SG-28, gdzie liczba 28 oznaczała spodziewaną doskonałość szybowca. W dokumentacji używane było także oznaczenie SG-2. SG-28 różnił się od SG-21 zmienioną osłoną kabiny, ścienionym tyłem kadłuba i zwiększoną o 1,2 m rozpiętością płata. Większość zasadniczych elementów konstrukcyjnych nie uległo zmianie. Szybowiec miał profil IA-W192 u nasady skrzydeł, przechodzący w IA- W 248, a następnie w IA-W289 na końcach. Na zamówienie LOPP budowę SG-28 podjęły Państwowe Zakłady Lotnicze w Warszawie na lotnisku mokotowskim, w kwietniu 1932 r. W maju i czerwcu 1932 r. Instytut Aerodynamiczny w Warszawie wykonał dmuchania modelu szybowca. Prototyp był gotów na początku lipca 1932 r. Był on przeznaczony do udziału w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w Rhon-Wasserkuppe w Niemczech. S. Grzeszczyk oblatał szybowiec 9.VII 1932 r. na lotnisku mokotowskim. Następnego dnia szybowiec wysłano na zawody w Rhon, trwające od 17 do 31.VII 1932 r., gdzie startował na nim S. Grzeszczyk. .Szybowiec miał na sterze kierunku namalowany numer konkursowy 59 i otrzymał numer rejestracyjny 012.

Następnie szybowiec był używany w szkole szybowcowej w Bezmiechowej. Na nim zginął Z. Laskowski 21.X 1932 r.: po sześciogodzinnym locie, przy próbie bicia rekordu długotrwałości lotu, gdy porywisty wiatr zmienił się w huragan i szybowiec uległ rozbiciu rzucony podmuchem wiatru o ziemię.

W 1933 r. został zbudowany w PZL nowy egzemplarz szybowca, zmodyfikowany i oznaczony SG-28 bis. Otrzymał on nowe skrzydła o krótszej części prostokątnej, lotki o mniejszej rozpiętości, większy statecznik pionowy oraz stały wiatrochron, a później osłonę, zdejmowaną. Natomiast SG-28 miał osłonę kabiny wykonaną ze sklejki z wyciętymi okienkami z przodu, u góry i po bokach. Osłona ta wzbudzała duże zainteresowanie na zawodach w Rhon. Na SG-28 zostało ustalonych w Bezmiechowej kilka polskich rekordów szybowcowych. W. Polny 17.VI.1933 ustalił rekord wysokości 910 m, a B. Baranowski 21.VII 1933 — 1270 m, równocześnie uzyskując czas lotu 10 h 40 min, co było rekordem długotrwałości lotu. Ponadto B. Baranowski 22.VII 1934 r. pobił rekord odległości przelatując 106,5 km. W październiku 1934 r., S. Piątkowski rozbił SG-28 bis.

Poniższy tekst zaczerpnąłem ze strony tragicznie zmarłego przyjaciela, Piotra Puchalskiego - zginął on śmiercią lotnika.

Piotr - mój imiennik był prawdziwą kopalnią wiedzy z której i ja często czerpałem. Piotr zdążył opracować na swojej stronie internetowej kilka polskich szybowców. By te opracowania nie znikły jak zniknie jego strona, postanowiłem je skopiować na swoje strony. Jestem pewien, że to by było i w Jego intencji oraz by jego praca nie poszła na marne...

Drugim szybowcem skonstruowanym przez inż Szczepana Grzeszczyka, powstałym przez rozwinięcie konstrukcji szybowca SG-21"Lwów" był SG-28. Szybowiec powstał na zamówienie LOPP, a prototyp początkowo oznaczony SG-2 zbudowano w PZL mieszczących się na lotnisku mokotowskim. Mimo że Warsztaty Szybowcowe A.Kocjana reklamowały ten szybowiec, w związku z oddzieleniem się ich w tym czasie od Warsztatów Sekcji Lotniczej Politechniki Warszawskiej, niewielka ilościa miejsca jaka była do dyspozycji uniemożliwiła powstanie szybowca. Rozpoczętą w kwietniu 1932 r. budowę prototypu ukończono na początku lipca, a w międzyczasie, na przełomie maja i czerwca w warszawskim Instytucie Aerodynamicznym wykonano dmuchania tunelowe modelu. Szybowiec powstawał z przeznaczeniem do startu w Międzynarodowych Zawodach Szybowcowych w niemieckim Rhőn-Wasserkuppe, a 28 w nazwie oznaczało przewidywaną doskonałość. Gotowy prototyp 9 lipca 1932 r. oblatał S.Grzeszczyk na lotnisku mokotowskim (otrzymał on znaki SP-012), i już następnego dnia SG-28 wysłano do Niemiec na zawody, gdzie w dniach 17-31 lipca latał na nim konstruktor. Szybowiec wzbudził spore zainteresowanie, głównie za sprawą oryginalnej sklejkowej osłony kabiny z okienkami wyciętymi po bokach, u góry i z przodu. Po powrocie z Niemiec szybowiec trafił do Bezmiechowej gdzie w tamtejszej szkole szybowcowej latał do 21 października 1932 r. kiedy podczas próby bicia rekordu długotrwałości w 7 godzinie lotu, wzmagający się niebezpiecznie huraganowy wiatr rozbił na zboczu szybowiec pilotowany przez Zygmunta Laskowskiego, który zginął w jego szczątkach. W 1933 r. zbudowano w PZL drugi egzemplarz oznaczony SG-28 bis, który różnił się od prototypu nowym skrzydłem o nieco krótszej części prostokątnej, z lotkami o mniejszej rozpiętości, wiekszym statecznikiem kierunku i stałym wiatrochronem uzupełnionym później odejmowaną limuzyną. Przekazany do użytkowania bezmiechowskiej szkole w trakcie lotów wyczynowych ustanowiono na SG-28bis kilka rekordów: W.Polny 17.06.33r.- rekord wysokości 910 m, B.Baranowski 21.07.33r. - wysokość 1270 m, poprawiając jednocześnie długotrwałość lotu do 10 godz.40 min., 22.07.33 B.Baranowski ustanawia rekord odległości przelatując 106,5 km. SG-28bis latał w Bezmiechowej do października 1934 r. kiedy to rozbił go S.Piątkowski. Kolejnych egzemplarzy nie zbudowano, w związku z pojawieniem się lepszych pod względem osiągów szybowców, tym niemnej warto pamiętać o tej konstrukcji, choćby ze względu na jej start w zawodach w Rhőn-Wasserkuppe, które z czasem stały się Szybowcowymi Mistrzostwami Świata (od 1937 r.). Poniżej prezentowane zdjęcia SG-28 nigdzie dotąd nie były publikowane,niedawno trafiły w moje ręce i stanowią jak sądzę bardzo cenną dokumentację jako że oba szybowce użytkowano tylko przez 1,5 roku, i niewiele ich zdjęć zachowało się do naszych czasów.

Opis techniczny:
Jednomiejscowy szybowiec wyczynowy o konstrukcji drewnianej w układzie wolnonosnego górnopłata.
Kadłub: półskorupowy o przekroju owalnym zwężonym u dołu, kryty sklejką. Kabina z fotelem przystosowanym do spadochronu plecowego, Płoza przednia jesionowa amortyzowana dętką. Płoza tylna metalowa. W przedniej części kadłuba zaczep do holu i hak do startu z lin gumowych.
Skrzydło: dwudzielne, o obrysie prostokątno-trapezowym Profil w części prostokątnej IAW-192 przechodzący w części trapezowej w IAW-248 a w strefie lotkowej w IAW-289. Cięciwa przykadłubowa 1,50 m. Dźwigar główny skrzynkowy, z nawlekanymi żebrami. Jednoobwodowy keson kryty sklejką, w części zadźwigarowej pokrycie płócienne. Lotki wychylane różnicowo,kryte płótnem. Napęd lotek linkowy.
Usterzenie: wysokości dwudzielne, płytowe, konstrukcji drewnianej, jednodźwigarowe. Keson kryty sklejką, część zadźwigarowa o pokryciu płóciennym. Usterzenie kierunku z niewielkom statecznikiem integralnym z kałubem krytym sklejką i sterem ze sklejkowym pokryciem kesonu odciążenia rogowego i krytą płótnem częścia zadźwigarową.
Malowanie: szybowce w naturalnym kolorze drewna zabezpieczonym lakierem bezbarwnym. Pokrycia płócienne cellonowane. Na SG-28 znaki SP-012 w połowie belki kadłubowej, na sterze kierunku oznaczenie SG-28 (SG-28bis). Pierwszy egzemplarza powyżej napisu miał namalowany nr konkursowy 59.

Dane techniczne i osiągi: SG-28 SG-28 bis

Rozpiętość: 17,60 m 17,50 m

Długość: 6,92 m 6,92 m

Wysokość: 1,80 m 1,80 m

Powierzchnia nośna: 17,8 m ² 16,92 m ²

Obciążenie powierzchni: 12,5 kg/m ² 13,1 kg/m ²

Masa własna: 132 kg 132 kg

Max masa w locie: 222 kg 222kg

Ciężar użyteczny: 75-90 kg 75-90 kg

Doskonałość: 22,5 (V=54 km/h) 22,5(V=54 km/h)

Minimalne opadanie: 0,61m/s (51 km/h) 0,61m/s (51 km/h)

Prędkość min. : 47 km/h 47 km/h

Z DZIEJÓW POLSKIEJ TECHNIKI LOTNICZEJ

Szybowce SG Szczepana Grzeszczyka