SZD-48-3M Bravo (PL)

SZD 48-3M jest wersją rozwojową "Jantara Std 3". Kierownikiem prac został Stanisław Zientek, który na tymże szybowcu miał startować w Mistrzostwach Świata w Rieti we Włoszech w 1985 roku. Konstruktorzy dokonali wielu drobnych zmian mających na celu poprawienie własności lotnych w słabych warunkach termicznych, których spodziewano się na Mistrzostwach. Tak zabrano się do obniżenia ciężaru, zmiany profilu krawędzi spływu, modyfikacji końcówki płatów, rezygnacja z hamulca aerodynamicznego na dolnej płaszczyźnie płatów. Oblotu dokonał pilot oblatywacz January Roman na lotnisku w Bielsku. Test zbudowanych trzech egzemplarzy potwierdził poprawę własności lotnych w daolnym zakresie szybkości ale i pogorszenie własności przy lataniu szybkim.

W 1987 r Urszula Bocheńska-Wojda zdobyła na "Brawo" tytuł Mistrzyni Europy kobiet. "Brawo" to z pewnością jeden z najlepszych szybowców klasy standard z lat 80- tych. Była to konstrukcja całkowicie laminatowa, z chowanym kółkiem podwozia.

W roku 1984 rozpoczęto prace nad modyfikacją Jantara Standard 3 z myślą o starcie polskich zawodników w XIX szybowcowych Mistrzostwach Świata we włoskim Rieti. Przeprowadzony przez ekipę Aeroklubu PRL rekonesans pozwalał wysnuć wniosek, że w czasie mistrzostw można spodziewać się raczej słabych warunków termicznych i w tym kierunku poszły przygotowania tak zawodników jak i sprzętu. Konstruktorem prowadzącym zespołu modyfikującego Jantara Standard 3 został Stanisław Zientek, startujący później w tych właśnie mistrzostwach. Modyfikacja miała na celu przede wszystkim "odchudzenie" masy własnej, poprawę właściwości pilotażowych w krążeniu, poprawienie komfortu kabiny. Najważniejsze zmiany konstrukcyjne obejmowały w skrzydłach: modyfikację profilu na krawędzi spływu oraz kształtu końcówki, likwidację hamulców aerodynamicznych na dolnej powierzchni skrzydeł, skrócenie lotki w części zewnętrznej, zwiększenie wzniosu z 1,5° do 3°, zmniejszenie pojemności zbiorników balastowych ze 150 do 130 kilogramów ze zmianą systemu odpowietrzającego. Zmiany w kadłubie objęły dodanie w stateczniku kierunku zbiornika na balast o masie 7 kg, zabudowy dodatkowych dajników: ciśnienia całkowitego w natarciu statecznika kierunku i statycznego na belce ogonowej, likwidację zaczepu holowniczego pod tablicą przyrządów i przeniesienie go na goleń podwozia, cofnięcie tablicy przyrządów, pedałów i siedzenia pilota ze zmianą oparcia plecowego na stałe, umieszczone bezpośrednio na przegrodzie kadłuba, dodanie dźwiękochłonnej przegrody będącej jednocześnie zagłówkiem i wykonanie futrzanej tapicerki kabiny. Uszczelniono wszystkie szczeliny i przepusty (lotki, usterzenie, komora podwozia, napędy, kabina. Zmieniono także obrys steru kierunku na taki jak w Jantarze Std 2. Zbudowano trzy egzemplarze szybowca SP-3333 (nr fabr. B-1508), SP-3334 (B-1509), SP-3335 (B-1510). Modyfikacje pozwoliły na uzyskanie masy o ok. 35 kg mniejszej niż w seryjnym Jantarze Std 3, w opinii pilotów szybowiec jest bardzo przyjemny i poprawny pilotażowo, przy czym w porównaniu do Jantara Std 3 prędkość krążenia zmniejszyła się o ok. 10 km/h. Zmniejszenie obciążenia powierzchni (związanie z powiększeniem powierzchni nośnej o 0,26 m i zmniejszeniem masy własnej) pogorszyło własności szybowca na prędkościach powyżej 150 km/h. Po nieudanym starcie w XIX Mistrzostwach Świata w Rieti polscy zawodnicy latający na Brawach stwierdzili że szybowiec jest od Jantara Std 3 o ok. 10% lepszy na małych prędkościach i o 20% gorszy na dużych, tym niemniej w latach 80-tych był to bezsprzecznie najlepszy polski szybowiec klasy standard. Brawa miały na swoim koncie także sukcesy: Urszula Bocheńska-Wojda zdobyła na tym szybowcu tytuł szybowcowej mistrzyni Europy kobiet (Szumen-Bułgaria, rok 1987) a pechowa ostatnia konkurencja pozbawiła na tych samych zawodach srebrnego medalu Jolantę Kopicką (7 miejsce w klasyfikacji końcowej). Dość niespodziewanie, mimo upływu lat, Brawa udowodniły jednak swoją wartość: w czerwcu 2004 r. startujący na nich w Szybowcowych Mistrzostwach Świata klasy Club w norweskim Elverum Sebastian Kawa i Arkadiusz Downar przywieźli z nich tytuły mistrzowski i II-wicemistrza oraz medale złoty i brązowy. Fotografie poniżej przedstawiają egzemplarz na którym startował A.Downar i jego wygląd i wyposażenie w czerwcu 2004 r.

OPIS TECHNICZNY:
Jednomiejscowy, wysokowyczynowy szybowiec zawodniczy klasy standard w układzie grzbietopłata z usterzeniem T, wykonany z laminatu szklano-epoksydowego.
Kadłub: całkowicie laminatowy usztywniony w tylnej części półwręgami z prowadzeniem popychaczy układu sterowego i piankowymi żeberkami, zaadaptowany z szybowca Jantar Std 3. W partii statecznika kierunku konstrukcji przekładkowej laminat-pianka-laminat. Ster kierunku konstrukcji przekładkowej zawieszony w dwóch punktach, wyważony masowo. Napęd linkowy z prowadzeniem w rurkach poliamidowych. W części centralnej wlaminowana jest stalowa kratownica stanowiąca węzeł mocujący nieamortyzowane podwozie główne i łączący skrzydła z kadłubem na czterech trzpieniach ustalających. Kabina wyposażona w kolumnową tablicę przyrządów z laminatową osłoną podnoszoną wraz z obszerną jednoczęściową limuzyną do góry do przodu. Trzy dajniki ciśnienia całkowitego: dwa w górnej części natarcia statecznika kierunku, jeden w nosie kadłuba, dajniki ciśnienia statycznego w połowie belki ogonowej na jej obwodzie w postaci otworków rozmieszczonych co 120°. Miska siedzeniowa wyjmowana dla ułatwienia obsługi elementów układów sterowych. Pedały przestawiane w locie. Zaczep holowniczy SZD III A-56c, samopowrotny do lotów holowanych zabudowany na przedniej goleni podwozia , otwierany cięgnem linkowym z uchwytem na podstawie tablicy przyrządów. Możliwość zabudowy aparatury tlenowej, wielu typów radiostacji szybowcowej. Antena zabudowana na stałe w natarciu statecznika pionowego. Nieamortyzowane podwozie główne chowane w locie, z kołem 350 x 135, tylne z kółkiem 200 X 50.
Skrzydło: dwudzielne, skorupowe, jednodźwigarowe o obrysie trapezowym. Profil NN-8 modyfikowany. Konstrukcja przekładkowa (skorupa dolna i górna) z integralnymi zbiornikami balastowymi w przykadłubowej części przedniego kesonu o pojemności 2x65 litrów . Dźwigar skrzynkowy, z pasami z rowingu szklanego i laminatowymi ściankami zamykającymi. W obrębie wykroju lotki szczątkowy dźwigarek z wlaminowanymi okuciami zawieszenia lotki.
Lotka konstrukcji przekładkowej , 20% głębokości, bez wyważenia masowego, zawieszona w pięciu punktach napędzana w jednym. Napęd popychaczowy. Hamulce aerodynamiczne duralowe jednopłytowe tylko na górnej powierzchni skrzydła , napęd popychaczowy.
Usterzenie: w układzie T, konstrukcji przekładkowej. Ster wysokści dwuczęściowy, bez wyważenia masowego, z trymerem sprężynowym (sprężyna oddziaływuje na drążek sterowy) i stałymi laminatowymi klapkami wyważającymi. Napęd steru popychaczowy z prowadzeniem w kadłubie w przelotkach oczkowych łożyskowanych trzema łożyskami kulkowymi
Wyposażenie:standardowo szybowiec jest wyposażony w przyrządy : prędkościomierz LUN-1107-8 z elektroakustyczną sygnalizacją przeciągnięcia, wysokościomierz W-12s lub W-10s, wariometr PR-03 lub WRs-5D, zakrętomierz EZS-3, busola KI-13 lub BS-1 na osłonie tablicy.

DANE TECHNICZNE:

Rozpiętość: 15 m

Długość: 6,71 m

Wysokość: 1,51 m

Powierzchnia nośna: 10,90 m²

Obciążenie powierzchni: 30,00 - 50,18 kg/m²

Wydłużenie: 20,64

Wznios skrzydła: 3°

Cięciwa przykadłubowa: 0,97 m

Cięciwa końcowa: 0,45 m

Średnia cięciwa aerodynamiczna: 0,76 m

Profil skrzydła: NN 8 mdyfikowany

Powierzchnia usterzenia:
1,26 m

Rozpiętość usterzenia: 2,43 m

Dopuszczalna masa własna: 240 kg

Masa ładunku użytecznego: 125 kg

Max. masa balastu wodnego: 118-137 kg

Masa max. w locie z balastem: 490 kg

bez balastu: 377 kg

Współczynniki obciążeń dopuszczalnych: + 5,3 / -2,65 g

Osiągi: bez balastu z balastem

Masa w locie: 330 kg 490 kg

Obciążenie powierzchni: 28,9 kg/m² 44,9 kg/m²

opadanie minimalne: 0,60 m/s 0,69 m

przy prędkości: 75 km/h 86 km/h

max. doskonałość: 40 40

przy prędkości: 97 km/h 120 km/h

prędkość dopuszczalna: 285 km/h 285 km/h