WWS-1 Salamandra (PL)

Polskie szybowce prezentowane przez:

WWS-1 Salamandra

Oblatany: 1936
Rozpiętość skrzydeł: 12,5 m
Długość: 6,45 m

Wysokość: 2,3 m
Powierzchnia skrzydeł: 16,90 m²
Wydłużenie skrzydeł: 9,2

Profil skrzydła: G-378

Ciężar własny: 110 kg

Ciężar całkowity: 190 kg

Obciążenie powierzchni: 11,3 kG/m²
Doskonałość: 15,2 przy 56 km/h
Prędkość opadania: 0,81 m/s przy 48 km/h
Prędkość min.: 38,5 km/h
Prędkość dopuszczalna: 150 km/h

Współczynniki obciążeń dop.: ? g

WWS-1 "Salamandra"

Foto: "Salamandra" na wzgórzu Rachów koło Tęgoborzy. Ze zbiorów Piotra

Piechowskiego

WWS jest skrótem od powstałych w 1935r Wojskowych Warsztatów Szybowcowych w Krakowie. Tamże inż. Wacław Czerwiński (był Kierownikiem Warsztatów) opracował jako pierwszy projekt WWS-1 "Salamandrę". "Salamandra" była szybowcem przejściowym (treningowym) o znakomitych własnościach lotnych, co szybko doprowadziło do seryjnej produkcji. W krótkim stosunkowo czasie wyprodukowano ponad 150 szybowców. "Salamandra" była również produkowana na licencji w Jugosławii. Po wybuchu wojny kilka "Salamander" trafiło w ręce najeźdźców, a także 4 szt. "przejęte" zostały z Aeroklubu Lwowskiego przez okupanta sowieckego. W czasie wojny "Salamandra" była produkowana w Rumunii a po wojnie w Chinach, gdzie powstała również odmiana dwumiejscowa. Na podstawie zrekonstruowanej dokumentacji po wojnie rozpoczęto budowę IS-A "Salamandry" w Bielsku i Warszawie. Ogółem zbudowano na Świecie ok. 500 egzemplarzy tego szybowca.

Poniższy tekst zaczerpnąłem ze strony tragicznie zmarłego przyjaciela, Piotra Puchalskiego - zginął on śmiercią lotnika.

Piotr - mój imiennik był prawdziwą kopalnią wiedzy z której i ja często czerpałem. Piotr zdążył opracować na swojej stronie internetowej kilka polskich szybowców. By te opracowania nie znikły jak zniknie jego strona, postanowiłem je skopiować na swoje strony. Jestem pewien, że to by było i w Jego intencji oraz by jego praca nie poszła na marne...

Jesienią 1935 roku inż. Wacław Czerwiński objął kierownictwo techniczne utworzonych właśnie Wojskowych Warsztatów Szybowcowych w Krakowie. Miały one budować przede wszystkim szybowce dla Wojskowego Obozu Szybowcowego w Ustianowej. Pierwszą opracowaną tam konstrukcją był szybowiec przejściowy WWS-1 "Salamandra". W ciągu niecałego roku zbudowano i oblatano latem 1936 r. prototyp, wykonano próby i jeszcze w tym roku uruchomiono jego produkcję seryjną. W związku z bardzo dobrą opinią jaką uzyskała nowa konstrukcja i dużym zapotrzebowaniem na szybowce przejściowe prężnie rozwijającego się w tym czasie polskiego szybownictwa, produkcję ?Salamandry? podjęły w 1937 roku Lwowskie Warsztaty Lotnicze (ok.30 szt.) oraz Śląskie Warsztaty Szybowcowe (seria ok.20 szt.). Wiosną 1937 r. wieksza ilość "Salamander" trafiła, oprócz WOS w Ustianowej, także do Szkoły Szybowcowej w Bezmiechowej, a po podjęciu przez LOPP decyzji o wyposażeniu aeroklubów Ligii w "Salamandry" na szybowiska w Pińczowie, Tęgoborzu i Sokolej Górze. Rosnąca popularność szybowca spowodowała, że od początku 1938 r. także inne szkoły i szybowiska miały na swoim stanie liczne "Salamandry" i wkrótce stała się ona podstawowym szybowcem przejściowym. Łatwy, przyjemny i prawidłowy pilotaż, dobre właściwości w krążeniu, niezłe jak na przejściówkę osiągi spowodowały, że "Salamandry" używane były do nauki lotów żaglowych i termicznych. Największym wyczynem dokonanym w Polsce na "Salamandrze" był lot o długotrwałości 11 h 15 min. wykonany przez pilota Buraka 22.08.38 r. na szybowisku Brasław koło Wilna. Szybowce te trafiły także za granice Polski, bowiem eksportowano je do Estonii i Finlandii, a produkcję licencyjną uruchomiono w Jugosławii. Wraz z wybuchem wojny wiekszość "Salamander" uległa zniszczeniu, kilka egzemplarzy dostało się w ręce Niemców, a 4 egzemplarze z Aeroklubu Lwowskiego przejęli Rosjanie. W czasie wojny losy "Salamander" potoczyły się dość ciekawie: wiele egzemplarzy latało w Chorwacji, w 1943 roku inż. W.Kasprzyk uruchomił ich produkcję seryjną w Rumunii, w warsztatach Szkoły Szybowcowej w Sinpetru. Rumuński pilot G. Braescu na "Salamandrze" wykonał lot o długotrwałości 23 godzin. W Polsce wojnę przetrwała jedna "Salamandra" (zbudowana w WWS w 1937 r, o nr. fabr: 41), ukryta w stodole w okolicach Goleszowa. Otrzymała nowe znaki SP-139, i po remoncie wykonanym jesienią 1945 r. podjęto jej eksploatację. Na tej podstawie (bez rozbierania konstrukcji) inżynierowie J.Niespał, R.Matz i M.Gracz odtworzyli dokumentację konstrukcyjną szybowca. W marcu 1947 r. warsztaty w Bielsku opuściło 5 pierwszych egzemplarzy zrekonstruowanej "Salamandry" (SP-320 do SP-324 i nr. fabryczne 001-005), Były to pierwsze szybowce zbudowane w powojennej Polsce. W porównaniu do oryginalnych przedwojennych "Salamander" miały one nieco ulepzoną konstrukcję i unowocześnioną technologię, a ich cięźar wzrósł z 110 do 120 kg. Budowę seryjną podjęły warsztaty w Jeżowie, otrzymały one oznaczenie "Salamandra 48" i w sumie wyprodukowano 75 egzemplarzy.
W 1949 r w konstrukcji wprowadzono kolejne modyfikacje: szybowiec wyposażono w hamulce aerodynamiczne, a kolejne wzmocnienie konstrukcji umożliwiło starty za wyciągarką. Wzrost ciężaru pociągnął za sobą zwiekszenie prędkości minimalnej z 38,5 do 42 km/h. Oprócz warsztatów jeżowskich ( seria 50 szt), produkcję szybowców podjęły także WSK Okęcie i WSK Mielec gdzie wykonano kolejne 43 egzemplarze. Z powodu zbyt małej stateczności podłużnej produkcję następnej serii szybowców uruchomiono dopiero po zakończeniu prób przeprowadzonych na egzemplarzu SP-1151 w Instytucie Lotnictwa. W ich efekcie powstała "Salamandra 53" z powiększonym z 1,89 do 2,18 m2 usterzeniem wysokości i dwukrotnie większą powierzchnią statecznika, dodanym wiatrochronem kabiny, dolnym zaczepem, metalową miską na spadochron i nową płoza tylną. Ciężar szybowca wzrósł do 140 kg, a pierwszy egzemplarz nowej wersji (SP-1224) oblatano w Jeżowie w maju 1953 r. Sukcesywnie wszystkie będące w eksploatacji "Salamandry 48" i "49" przebudowano na wersję "Salamandra 53". Łącznie do roku 1957 zbudowano po wojnie 264 egzemplarze szybowca. W roku 1953 wykonano krótką serię szybowców dla Chińskiej Republiki Ludowej, a następnie uruchomiono tam produkcję licencyjną. Dostosowując szybowiec do lekkich pilotów chińskich skrzydło przesunięto o 15 cm do tyłu skracając jednocześnie belki ogonowe i wydłużając kabinę. Tak przerobione szybowce oznaczono "Salamandra 53A". Opracowano takłże jej dwumiejscowa wersję z odkrytą kabiną i miejscami w tandem w której przednią część zaadaptowano z szybowca "ABC".Oprócz Chin, "Salamandry" użytkowano także w Bułgarii i Wietnamie, a zrekonstruowana przez Czerwińskiego w 1948 r. w kanadyjskich zakładach De Havillanda konstrukcja otrzymała nazwę "Sparrow". Całkowita ilość wyprodukowanych na całym świecie "Salamander" przekroczyła liczbę 500 egzemplarzy. W oparciu o tę konstrukcję powstało kilka szybowców, np węgierski K-02b "Szellö", jugosłowiański "Cavka" czy fiński PIK-5c. Ostatnie loty na "Salamandrach" wykonano w Polsce na Żarze w 1962 r. Jedna "Salamandra" znajduje sie w zbiorach krakowskiego Muzeum Lotnictwa, a w 2003 roku gliwicki Klub Miłośników Zabytkowych Szybowców z części przekazanych przez Muzeum Lotnictwa Polskiego riozpoczął rekonstrukcję tego szybowca z zamiarem przywrócenia go do stanu lotnego.
Opis techniczny.
Jednomiejscowy szybowiec przejściowy o konstrukcji drewnianej, w układzie zastrzałowego górnopłata.
Kadłub: o konstrukcji dwubelkowej, belki o konstrukcji skrzynkowej z usztywnieniami linkowymi mocowanymi do skrzydła i wykrzyżowaniem z drutu stalowego. Kabina otwarta, o przekroju wielokątnym i sklejkowym pokryciu. Płoza przednia jesionowa, amortyzowana detką, tylna klockiem gumowym.
Skrzydło: dwudzielne, o obrysie prostokątno-trapezowym jednodźwigarowe ze skośnym dźwigarkiem pomocniczym, podparte pojedyńczymi stalowymi zastrzałami. Profil G-378. Keson kryty sklejką, część zadźwigarowa płótnem. Lotki bezszczelinowe.
Usterzenie:Stateczniki kryte sklejką, stery płótnem. Ster kierunku z odciążeniem rogowym, usterzenie wysokości podparte rurkowymi pojedyńczymi zastrzałami. Napędy steru kierunku i wysokości linkowe.
Wyposażenie: nieliczne egzemplarze wyposażone w tablicę przyrządów z zabudowanymi prędkościomierzem, wysokościomierzem i wariometrem. Szybowce powojenne standardowo w tablicę przyrządów z tymi przyrządami.
Malowanie: pierwsze serie szybowców malowane na kolor kremowy, później elementy drewniane i pokrycia sklejkowe malowano na czerwono, a pokrycia płócienne w naturalnym kolorze cellonowanego płótna. Napis "Salamandra" na sterze kierunku lub skośnie na kabinie pilota. Na sterze kierunku znak wytwórni LWL (np. egz. SP-1103, SP-1147, SP-1346) lub typu WWS-1 (SP-712).
Powojenne "Salamandry" malowane początkowo na kolor kremowyz czarnymi znakami rejestracyjnymi. Później kolor kremowy zastąpiono pomarańczowym. Bardzo ciekawe malowanie zastosowano na egzemplarzu o znakach SP-1045: lewa polowa szybowca - czerwona, prawa - biała., skrzydło w promieniowe pasy biało czerwone przypominające malowanie szybowców akrobacyjnych. Wiele ?Salamander 53? było w kolorze jasnozielonym.

Dane techniczne i osiagi: (w nawiasach dane wersji 53)

Rozpiętość : 12,48 m

Długość:
6,48 m

Wysokość: 2,3 m

Wydłużenie: 9,2

Powierzchnia nośna: 16,9 m²

Obciążenie powierzchni: 11,3 kg/m²

Masa własna: 110 kg (140 kg)

Max masa w locie: 190 kg (225 kg)

Ciężar użyteczny: 80 kg

Doskonałość:
15,2

przy prędkości 56 km/h

Minimalne opadanie:
0,81m/s

(przy prędkości 48 km/h)

Prędkość min:
38,5 km/h (43 km/h)

Prędkość dopuszczalna:
150 km/h

WWS-1 "Salamandra"